“आमे हाव तव पोत ये तुमशा नंदर्या. पड्यात, नंतर ‘हांबा’ का ता कुना गाई पन या नाय” अॅखका काकानॅ बोयलॅलॅ यॅ शब्द नुसतॅ काळीज कापीत गॅलॅ. “हांबा...” “हायिक.....” हॉ मॅर... बग तॉ....!! अॅपकामॅरॅ.... सल अॅनकामॅरॅ...!! यॅ आन अहॅ खुबशॅ शब्द अगदी १० – १२ वहरापर्यन्त आपल्या कानोर हमखास याशॅ.... आतॅ पन येत्यात पन खूप कमी. आतॅ ता जकला ईशटॅल गॅला. काईकांइ विकीला तॅ काईकांइ नुसतास ठवॉन दिलॅ. आपलॉ समाज भाटात खपॉनुस भॉटॉ जालॅ. भाटात खपॅसा मीनजॅ त्या करता माहने, जनवारे लाग्याशे. तिगाळशा जमान्यात एकत्र कुटुंब अहल्यामुळे माहने होते आन जनवारे पन घरशेस. तिगाळशा काळात प्रत्येका घारा गाय, भय, बैल नातॅ खूळॉ अहे जनवारे अह्याशे. या जनवारा पायोरूस आपल्या वाडवडलाई वहरीभर पुरद्यात ऑडॅ साउळ पिकविलॅ. संसार सलदॅ ऑडॉ बजार कॅलॉ जोडीला दूध पन विकीला रॅलॅल्या दुधायी थडी जमवॉन त्या साजूक तूप पन कॅला. ये जनवारे ठव्यादो घरा मांगॅ एक गॉठॉ अहॅसॉ. त्याला वरती माळॉ करॉन पॅंडॉ नातॅ गवात भरला जासा. अॅाका कॉपरॅत खुराब भरॉन ठवीलॅलॉ अहॅसॉ. जनवारांना पॅंडॉ, खुराब खा घाल्यादो गवान पन बांदॅशी. अहया या गवाणीत उबी रॅऑन जनवारा डोख्योरनॅ हात फिरविताना जनवारां बरबर आपल्या मनाला हॉनारॉ आनंद कुनालास शब्दात हांगता यासॉ नाय. भाटात खप्याशे भगून आपला लोक काळोख्खाय उठॉन शा-पान्या आन भाटात जाशा तयारीला लाग्याशे. थॉडा उजडला गा गॉठ्यातनॅ “म्हॅ...!” आवाज यादो सुरवात हॉयाशी. मंग घरातसॉ कुनतरी त्यांना प्यादो पानी आन खादो गवात नातॅ पॅंडॉ घाल्याशे. कायिक जन त्यांना हिवरात सार्यार हॉडॅशे. सादारन नवेक वाजता त्यांना पानी प्यादो द्याशे आन त्या आंग धव्याशे. या जनवारांना ‘डाहा’ जाम तरास द्याशे भगून आंग धव्याशा नातॅ दूध काड्याशा वेळी एकजण नुसतॉ ‘डाहा’ मारॅदो मॅरॅ उबी रॅसॉ. जिगाळा जनवारे सार्याड न्याशे त्या वॅळात घरशो बायको गॉठॉ साफ करॅशो. धव्याशो. हॅन टोपल्यात भरॉन खानीत टाक्याशो नातॅ हिवारात नॅऑन हेनी घाल्याशो. योस हेनी आंगाव पानी तापव्यादो, सयपाकायी सुल पॅटव्या वापरॅशे. कायिक जनाइ अहयो हेनी सॉरॉन हिवारातूस बांडी भुजिले.


read more

तीआ लगीन ठरलॅ. आतॅ फक्त तीआ लग्ना जाना आन तीआ कवतुक करना ऑडास मा हाथात रॅलता. जिगाळा माला तीआ हैरा हॉनार हाय आहा कळाला, तिगाळास मॅ एकदम सुन्न जालॉ. माला कय सूशॅसास रॅला. माला आठवातॅ, अॅॅकदा ती तीअॅम डॉळॅ पुहीत पुहीत मा दरी आल्ती. तीऑ कून तरी ‘खास फ्रेंड’ बोटीयोर जा निंगालतॉ... तॉपर्यन्त मॅ विसारूस कॅलॉ नॉतॉ गा तीऑ ‘खास फ्रेंड’ एक पॉर पन अहु शकातॅ मनून.. !! माला वाटातॉता गा मॅस तीऑ ‘खास फ्रेंड’ हाय आन आमशी मैतरी या जकल्या पलीकडशी हाय भगून... पन तिला तीआ मितरा बोटीयोर जान्यामुळॅ जालॅला दुख बगॉन माला तीआ त्या मितराव जाम हॅवॉ वाटलॉ. मॅ मायो भावना तहयोस मॅरॅ ठवॉन तीआ सांत्वन कॅला. तीआ लगीन जहा जहा जवळ येतॉता ताहा ताहा मा रुदयात कय तरी हॉतॉता. ती आतॅ कायमशी मापासून लांब जाशी आन आमशी ऑड्या वहरायी दोस्ती कमी हॉयॅशी ऑ विसार करॉन माला जामूस दुख जाला. ती लग्ना दिहा त्या पांडर्याॅ गाऊनमीनॅ अॅयका परी हारकी दिखातोती. ती ओडी सॉबातोती यी माला त्या दिहास कळला... ज्या माहनाव मॅ हॅवॉ करतॉतॉ त्याऑस हाथ धरॉन ती चर्चशा बार येतोती... ती आतॅ विवाहबद्ध जालती. एक नवरॉ-बायकू मनून त्या दोगायी आतॅ अॅॅका नव्या परवासाला सुरवात जालती. आन ती माला कायमशी परकी. हांच्यापारा तिला तीआ नव्या घारा न्यादो जिगाळा त्यायी नावळ आली तिगाळा मॅ मांडवामीनॅ खाला मान घालॉन कॉपरॅत ऊबी हॉतॉ. माला खूप उदास वाटातॉता... मान थोडी वर टुकीली आन वर टूकॉन बगीतॅ तॅ का... ते दोगे मास मॅरॅ या लागलोते. ये आतॅ मा मॅरॅ कदो या लागल्या हायद्यात बरा...?? तिला शेवटसॉ निरोप कहॉ द्यासॉ यीस माला सुसात नॉता... माला शब्द्स हापडात नॉतॅ... पन शेवटी कयबी अहो, जिगाळा मायी पोरी आन माव जावाय मा दरी आले तिगाळा त्यांना वेंग्यात घॅऑन मनापासून आशीर्वाद दिलॉ. ती माओर बगॉन जाम रडातोती.... मॅ तिला बोयलॉ..” पोरे रडॉ नाका, मॅ तूआ बरोबरूस हाय.” तीनॅ रडात पुन्ना माला जॉक्कॉन मिठी मारली. मंग ऑडॅ वॅळ धरॉन ठुयलॅलॅ माय आहु मॅ मा डॉळ्यातनॅ वाऑन दिलॅ....


read more

लग्नाई धामधूम सालू होती. अयलॉ पयलॉ पॉर वराडातॉतॉ. ५७ वहारा आदीसॉ काळ. त्या काळात लग्ने पास-पास दी पुरातोते. हीनवारॅ हांज्या लागॅसा. आयतवारॅ मांडव. हॉमवारॅ लगीन. हीनवारपासूनुस तळने सालू. हीनवारॅ दॉपारास हॅजाळ्यात्शो बायको आलत्यो, पीठ घाल्या लागल्योत्यो. रुमावशा अंद्रूऑ मांडव घायलतॉ आन बाजॅ पन त्यायेस कॅलतॅ. ‘वरमायशे’ वारने सुरू होते. “तॉ काळ” त्या काळात नाय रिक्शा नाय गाडी. त्या काळात बामनाई गाडली मांगॉन, त्यामीनॅ वरमाय वारने करॅदो फीरॅशी. तांबडा लुगडा (पाटोळ्या कानीआ) गळयामीनॅ ठुशी, हिरान, गाठला, गहरळी, दुलडी, बॉरमाळ, पाशीहार. हाथामिनॅ हॉनॅयो बांगड्यो, पाटल्यो, कॉपर्याापरयंत काळय. बॉटात हॉनॅय वाकाडॅ. माथ्यामीनॅ गुलाबफुल, गुलशडीऑ झॅलॉ. त्याला तीन गूफॅ. एक आंबोल्यायी माळ. खांदयोर सोळी कापडा आन त्योर पांडर्यात कापडाई घडी. अहीस नटॉन थटॉन ईपन वरमाय गाडलीत बॅहॉन बोळींजा मामहरॅतडे शेवटसा वारना करॅदो गेलती त्या काळात. दा भावंडाई जकल्यात बोठ्ठी बेन खानदानी घरान्यातशी शार हाऊ हरॅयी अयली पयली ‘ऑबाय.’ आन सॉता हाऊ हरॅयी एकुस लाडकी ‘ऑबाय.’ घरनॅ-मायारनॅ ऑबार्याय-मॉबार्या.यी, जकल्यायी करती धरती बेन. भावंडायी जाम लाडकी, शार पॉरायी वाढविती, जकल्यांना मान-पान दॅऑन सलनारी. हाऊ हरॅ काळजाऑ तूकडॉ. “माघ” मयनॉ २ फेब्रुवारी १९५६ भर दॉपारसा जीवना टाइम, मामहरॅ गावशे वारने खपवॉन मामहरॅ घारा जिव्यादो याशी होती. वरमाय दापुड्शा घारा वारन्या सडली, त्या घरशो बायको सुलीपुडॅ जिव्यादो बेहेलत्यो. वरमाय त्यांना हांगातॅ तुमे जीवने आटपा मॅ अडे पोरीआ मॅरॅ बॅहॅतॅ. ओहरीतशा खाटयोर एक मयन्यायी पोरी खॅळातोती, वरमाय पोरीला खेळवित बेहली. सुलीपूडनॅ बायको जीवने आटपॉन येत्यात आन बगीत्यात तॅ “ई” का? वरमाय पोरी मॅरॅ कड्या वळाले. बायकांना वाटला वरमायनॅ थॉडा वॅळ आंग टाकीलॅ गा का ? बायकांई वरमायला उठव्यासॉ प्रयत्न कॅलॉ पन... वरमाय कड्या कडशी वळाल्ती वरमायसॉ बॉठ्ठॉ घात जालतॉ. त्या काळसॉ हाडफेर मीनजॅ आतॅसॉ हार्ट फेल. जा कतॅ घडला नॉता जा कुनॅ ऐवजीला नॉता, जा कतॅ कुनॅ आयकीला पन नॉता तास घडलॉता. जकला लोक घांजा पिंजा जाला. लॉकांना कईस कळात नॉता. वाऱ्याहारकी बातमीपसारली. जड्ने-तड्ने लोक बोळीजशा रस्त्याला लागला. जड-तडे लॉकायो फुन्ड्यो भरल्योत्यो कारन जालतास ताहा. वरमायशो बेनी, सगॅशो बायको पीठ घालता-घालता निपल्या पीठा हाथाय बोळींजशा वाट्या पळात निगाल्यो. जडने वाट मिळदॅ तड्ने, कुन वेहितनॅ, कुन काट्या-कुट्यातनॅ, पाय नेदयात तंहे जकले धावतोते. ज्या गाडीत बॉठ्या हौशेन वरमाय निंगालती, त्यास गाडीत तीया मरान आल्ता. घायलॅलॉ मांडव मॉड्लॉ, घायलॅलॉ पीठ मिंगारशा बावखालात होळ्ळॉ, लगीन शारदी पुडॅ डखल्ला. वरमाय तंहीस भरल्या माळीनॅ पेटीत ठविलती, जंहि दॅवा घारा वारने करॅ सालली. हावू-हरॅव अवतार गॅलॉ, नवर्यातव संसार गॅलॉ, पोरांइ बय गेली, आंगाट नाय लॉंगरा नाय आख्खी केळूस मोडली. गॉठ्याशे ढोरे रडले, वईसॉ मॅंढॉ पन रडलॉ. ९ तारकीआ लगीन १२ तारकीला धरला. नाय बाजे नाय नास-गाना. आन सगळ्यात बॉठा दूख मिंजॅ शार दीहानंतर नंदाखालशा देवळामिनॅ, बयशा खाशीमॅरनॅस तिओ पॉर लगीन लाव्या साल्लोतॉ. त्या पोरा जीवासा का जाले हायदॅ? (इ सत्यगठना ७ फेब्रुवरी १९५६ ला घोटेभाट गावात घडलोती. वरमाय जेबिबाइ शिमा कोन इ पॉरा लग्नात यॉ घात जालतॉ. जेबिबाई इ रुमासतडशा पेद्रु रूमावशी बोठी पोरी आणि फा. जॉन रूमावशी बोठी बेन. इ गठना हांग्यासा कारन की तिऑ पॉर, ज्या लग्नात ती मेलती, तॉ फ्रांसिस शिमा कोन या १२ ऑक्टोबर २०१३ रोजी मयत जाला, तिगाळा ५७ वहरा अगोदरश्या या दुःखद गठनेइ याद जाली.)


read more

“आतॅ बय सा पन हॅगाट वरती जासा गा का ?” सुलीपुडॅ धाव्वात येत पोरीनॅ माला प्रश्न विसारलॉ. तिगाळा ती तीहरीत होती. आठ – साडे आठ वहरयी हायदॅ. आमशा दापुडशी डोकरी काल रातशी मेली. डोकरी तही बरी कडाक होती. काल हांज परयंत बॉलात-सालात होती. दी मावळल्योर ऑबायनॅ शा सॉ पॅलॉ आन दोन पाव दीलॅ, तॅ मॉम... मॉम करीत डोकरीनॅ खालॅ. भॉठ्ठॉ पॉर, मन्या कामोरसॉ आलॉ, तॉ बयला बॉलॉन गॅलॉ. तव परयंत डोकरी बेस खास्शि. पन रातशॅ दा वाजता डोकरीऑ ‘मांडव मॉडलॉ’. डोकरीनॅ जकल्याई रजा खाली. असो. हाकोटे नवसा ‘यंतार’ जाला. वजॉवटॉ करॉन आमे जकले अकरा – साडे अकरा पोत घारा आले. राती जागरान जालता पटकान सयपाक कॅलॉ आन हवारीस जीवॉन जकल्याई आंग टाकीला. आतॅ दी मावाळलॉतॉ आन मॅ मा हांशापारशा सयपाक पान्या तयारीला लाग्लोती. तडनेस हाकोटशा डब्यायी तयारी सुरू होती आन मायी पोरी तीऑ प्रश्न घॅऑन आल्ती. “हॅगाट मिंजॅ? माला कय कळाला नाय बाबू.... तू का हांगाता ता ? उकंदी साफ करता करता मॅ मा पोरीला विसारला. “त्या दिहा तू माला का हांगीलता ?” तीनॅ मालास प्रश्न कॅलॉ मिंजॅ तीस मायी ‘बाई’ जाली. कतॅ? मॅ कतॅ का हांगीलता तुला ? अडॅ मा गांडीआ हुटलॅ ता बांदयादो माला वेळ नाय, आन मॅ तुला कतॅ क हांगीला?” कांदॉ कापिता कापिता आन डॉळॅ पुहित पुहित मॅ जरा वैतागॉनुस बोयली. “अडॅ कामाव काशलॉ पडलॅ आन बाबीला नाय तॅ सतराशे साठ प्रश्न पडल्यात.” “मम्मेsss तू कय मनजॅ कय कामायी ना ? “आपलॉ बारकॉ हात कपाळॉर नेत माय पोरी माला हांग्यादो लागली. “त्या दिहा इंडिपेंडन्टस डे शा दिहा.... आपुन देवळा गेल्ते... आन मॅ तुला एक question विसारलॉतॉ ?” “आला रांडे, तूआ पोटोर नांगर वालॉ तॅ, पटकान हांग गनी, मम्मीया टाइम हवातॅ गनाय.” हुकट साफ करीत बेहेलेली मायी हाऊ पटकान बोयली. तही माई एकलीशी एकली लेक रागावली. “तुमे कुनुस मा आयका नाय. तुमाला कुनाला मा आयक्यादो वेळूस नाय. पन सॉता कहे बॉलात्या... पुटू... पुटू.... पुटू. मॅ आतॅ सालली॰” आन गुगली टाकॉन पाय आपटीत पोरी रागाय निगाली ताहा हाथातस्सा काम टाकॉन मॅ तिला वॅंग्यात घॅटला. “बाबी सॉरीsss. हांग. मॅ तुला का हांगीलता. मा आठोनीओर पॅंडॉ पडलॅ गनाय.” “पॅंडॉ पडलॅ मिंजॅ ? जनु कय मराठी प्रश्नपत्रिके मीनसॉ ‘अर्थ सांगून वाक्यात उपयोग करा’ ऑ प्रश्न तिला मा दरनॅ समजॉन घ्यासॉ हॉतॉ. “आदी तू का हांगातोती ता पयला हांग. मंग ‘पॅंडॉ पडलॉ’ मिंजॅ का ता मॅ तुला हांगॅनॅ.” “इंडिपेंडन्टस डे शा दिहा... आपुन देवळा गेल्ते. आन मॅ तुला एक question विसारलॉतॉ की मम्मी आज कुहनॉ हन हाय ? तॅ तू हांगीला ‘आज मरिया मावलीआ स्वर्गरोहन हाय.’’ “मिंजॅ ?” मॅ विसारला तिगाळा तू का बोयलती... “का ?” “आतॅ खॉटा नाका बॉलॉ. तू हांगीलता की ‘स्वर्गरोहन मिंजॅ मरिया मावली “शरीरा हॅगाट”वरती स्वर्गात गेली. तिला दॅवानॅ वरती अल्लास टूकॉन घॅटला. मंग डोकरी बयसा पन ‘हॅगाट’ वरती जासा गा ?” “आतॅ मा डॉख्यात बल्ब पॅटलॉ. पोरीला ‘हॅगाट’ शब्दाव नीट अर्थस कळालॉ नॉतॉ. मंग मॅ पोरीला वॅंग्यात घॅटला, सयपाक बाजूला ठवीलॉ आन सगळा सविस्तर हांगीला. आज ‘सयपाकोर पॅंडॉ कहॉ पडलॉ’ तापन समजॉन हांगीला. पोरीमुळे माला कळाला गा, “आपली भाषा आपुनुस जागविली पाय. जीती ठविली पाय. आपल्या पोंरा-पारांना हिकविली पाय. नातॅ एक दी ‘बायशा हॅगाट’ आपली संस्कृती पन जायदॅ.” काल कामोरशी घारा आल्योर पोरी हांगातोती, ‘मॅ ऑफिस मिंनॅ मोबाईलवर बॉलातोती तॅ तडनॅ मॅनेजर जातॉतॉ तॉ थांबलॉ आन माला विसारला ‘what’s your language?” (ई कुहनि भाषा?) “It’s ‘कादोडी’ my mother tongue.” (ई कादोडी माई मातृभाषा) It’s sound different; i heard it for the first time. Good.” (ई आयकॅदो वेगळी वाटातॅ. मॅ पयल्यांदास आयकिली. मस्त हाय) पोरी मनातशा मनात हावली, कारन ती मॅनेजर विषयीस बॉलातोती.


read more

‘कय’ ला का? ‘का’ ला कादो...?? धानोर रस बुंबलाव, पॉरा सल जिव्यादो कुपारी भाषा... पयला हाड, मादो जिव्यादो रॅला तॅ बांद माआ बाबादो... बैलाला टोपीली नाथ... खुळ्याला मार परानी.. गाड्याला आन राटाला माखुंडा.. राटाआ बैलाला डॉपॅन्ना हाळांब्यात कोंबडी, टोपल्यात पिलोटे बुकूलित मांडीले गळमुंडीए ताते हॉपारशे कांदॅ, तळयोरशे बटाटे बाळटीआ सॉपादो कडनॅ हाडॉ पिलोटे...??


read more